മനുഷ്യൻ ജീവിക്കുന്നത് വെറും വസ്തുതകൾക്കിടയിലല്ല, മറിച്ച് കഥകൾക്കിടയിലാണ്. ലോകം അതിന്റെ സ്വാഭാവികമായ അവസ്ഥയിൽ അരാജകവും ക്രമരഹിതവുമാണ്. അവിടെ പലപ്പോഴും നീതിയോ യുക്തിയോ ഉണ്ടാകാറില്ല. ഈ അർത്ഥശൂന്യമായ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ നേരിടാൻ മനുഷ്യൻ കണ്ടെത്തിയ മാർഗ്ഗമാണ് 'ഗൂഢാലോചനാ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ' അഥവാ കോൺസ്പിരസി തിയറികൾ. എന്തുകൊണ്ടാണ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ശാസ്ത്രനേട്ടങ്ങളെപ്പോലും മനുഷ്യൻ സംശയത്തോടെ കാണുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് നാം വിശ്വസിക്കുന്ന ഔദ്യോഗിക സത്യങ്ങളേക്കാൾ വേഗത്തിൽ നിഗൂഢമായ നുണകൾ പടരുന്നത്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരം തേടിയാൽ നാം ചെന്നെത്തുന്നത് സിനിമയും മനഃശാസ്ത്രവും അധികാരവും തമ്മിൽ കെട്ടുപിണഞ്ഞു കിടക്കുന്ന ഒരു നിഗൂഢ ലോകത്താണ്.

മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കം പാറ്റേണുകൾ കണ്ടെത്താൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യപ്പെട്ടതാണ്. കാട്ടിൽ ഇലകൾ അനങ്ങുന്നത് കണ്ടാൽ അത് വെറും കാറ്റാണോ അതോ പതുങ്ങിയിരിക്കുന്ന പുലിയാണോ എന്ന് തിരിച്ചറിയാനുള്ള ആദിമ മനുഷ്യന്റെ അതിജീവന തന്ത്രമാണിത്. ബന്ധമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ബന്ധം കണ്ടെത്താനുള്ള ഈ പ്രവണതയെ മനഃശാസ്ത്രം 'അപ്പോഫീനിയ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. സിനിമ ഈ പ്രവണതയെ മറ്റൊരു തലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഒരു സിനിമയിൽ കാണിക്കുന്ന ഓരോ വസ്തുവിനും ഓരോ വെളിച്ചത്തിനും അർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ യാദൃച്ഛികതകളില്ല. മേശപ്പുറത്തിരിക്കുന്ന ഒരു ചായക്കോപ്പ പോലും വരാനിരിക്കുന്ന ഒരു കൊലപാതകത്തിന്റെ സൂചനയാകാം. സിനിമ കണ്ടു ശീലിച്ച നമ്മുടെ മസ്തിഷ്കം ജീവിതത്തെയും ഒരു വലിയ സിനിമയായി കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ലോകത്ത് നടക്കുന്ന വലിയ ദുരന്തങ്ങൾ വെറും ആകസ്മികതകളല്ലെന്നും, അവയ്ക്ക് പിന്നിൽ ബുദ്ധിമാനായ ഒരു 'സംവിധായകൻ' ഉണ്ടെന്നും വിശ്വസിക്കുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്.

സ്റ്റാൻലി കുബ്രിക് എന്ന വിഖ്യാത സംവിധായകൻ ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ '2001: എ സ്പേസ് ഒഡീസി' എന്ന ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ, അതിലെ ബഹിരാകാശ ദൃശ്യങ്ങൾ അത്രത്തോളം കൃത്യവും മിഴിവുള്ളതുമായിരുന്നു. തൊട്ടുപിന്നാലെ അമേരിക്ക ചന്ദ്രാരോഹണം നടത്തിയപ്പോൾ, ആ ദൃശ്യങ്ങളേക്കാൾ മികച്ചതായിരുന്നു കുബ്രിക്കിന്റെ സെറ്റുകൾ. അവിടെയാണ് ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും വലിയ ഗൂഢാലോചന പിറന്നത്: "ചന്ദ്രാരോഹണം കുബ്രിക് ഒരു സ്റ്റുഡിയോയിൽ ഷൂട്ട് ചെയ്തതാണ്." സത്യം അതിന്റെ നഗ്നരൂപത്തിൽ പലപ്പോഴും വിരസമാണ്; എന്നാൽ കുബ്രിക് അത് സ്റ്റുഡിയോയിൽ ഷൂട്ട് ചെയ്തു എന്ന് പറയുന്നതിൽ ഒരു നാടകീയതയുണ്ട്. മനുഷ്യൻ എന്നും ഭ്രമിക്കുന്നത് ഇത്തരം നാടകീയമായ നുണകളോടാണ്. തന്റെ പിൽക്കാല ചിത്രമായ 'ദ ഷൈനിംഗ്' എന്ന സിനിമയിൽ കുബ്രിക് ഇതിന് സൂചനകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവർ ഇന്നും ധാരാളമുണ്ട്. സിനിമയിലെ ഓരോ ഫ്രെയിമിലും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അടയാളങ്ങൾ (Symbolism) തേടുന്നത് ഗൂഢാലോചനക്കാരുടെ ഹോബിയാണ്.

ഗൂഢാലോചനകൾ സത്യത്തിൽ ഒരു സുരക്ഷാ കവചമാണ്. ലോകം ആരുടെയും നിയന്ത്രണത്തിലല്ലെന്നും ഇവിടെ എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും എന്തും സംഭവിക്കാം എന്നും കരുതുന്നത് വലിയ ഭയമുണ്ടാക്കുന്ന കാര്യമാണ്. എന്നാൽ ഒരു 'ഇല്ലുമിനാറ്റി'യോ രഹസ്യസംഘമോ ലോകം നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ഒരു ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. വില്ലനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ അവനെ തോൽപ്പിക്കാമെന്ന പ്രതീക്ഷയുണ്ട്. നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ലോകത്തേക്കാൾ ഒരു വില്ലൻ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ലോകത്താണ് മനുഷ്യൻ കൂടുതൽ സുരക്ഷിതത്വം അനുഭവിക്കുന്നത്. കുബ്രിക്കിന്റെ 'ഐസ് വൈഡ് ഷട്ട്' എന്ന ചിത്രം ഇത്തരത്തിലുള്ള അധികാരത്തിന്റെ ദുരൂഹതയെയാണ് വരച്ചുകാട്ടുന്നത്. മുഖംമൂടി ധരിച്ച അതിസമ്പന്നർ നടത്തുന്ന ആചാരങ്ങൾ നമ്മളെ അസ്വസ്ഥരാക്കുന്നത് അവർ ലോകം നിയന്ത്രിക്കുന്ന മാന്ത്രികരായതുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് അവർ ചെയ്യുന്ന ക്രൂരതകൾക്ക് ആർക്കും അവരെ ശിക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്ന ബോധ്യം കൊണ്ടാണ്. അധികാരം എന്നത് ഉത്തരവാദിത്തമില്ലായ്മയാണ് എന്ന് കുബ്രിക് കാട്ടിത്തന്നു.

ഭരണകൂടങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും പലപ്പോഴും പുലർത്തുന്ന സുതാര്യമല്ലാത്ത നിലപാടുകൾ ഗൂഢാലോചനകൾക്ക് വളക്കൂറുള്ള മണ്ണൊരുക്കുന്നു. വിയറ്റ്നാം യുദ്ധം മുതൽ ഇറാഖിലെ അധിനിവേശം വരെ പല ഔദ്യോഗിക സത്യങ്ങളും പിന്നീട് നുണകളാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടു. ഒരു തവണ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടവൻ പിന്നെ സത്യത്തെപ്പോലും സംശയത്തോടെയേ നോക്കൂ. "അവർ നമ്മളോട് കള്ളം പറയുകയാണ്" എന്ന മുൻവിധിയിൽ നിന്നാണ് പുതിയ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ മുളപൊട്ടുന്നത്. ഇന്ന് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ വിവരങ്ങളുടെ അതിപ്രസരം ഈ അവസ്ഥയെ കൂടുതൽ വഷളാക്കിയിരിക്കുന്നു. 'ഡീപ് ഫേക്ക്' വീഡിയോകളും സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്രചരണങ്ങളും വഴി ഏത് നുണയും സത്യമായി അവതരിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. സത്യം എന്നത് ഇപ്പോൾ വ്യക്തിനിഷ്ഠമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഒരാൾ എന്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നുവോ അതാണ് അയാളുടെ സത്യം.

സിനിമയും ഗൂഢാലോചനയും തമ്മിലുള്ള ഈ ബന്ധം അവസാനിക്കുന്നില്ല. കാരണം, രണ്ടും നമ്മെ പ്രത്യാശയുടെയും ഭയത്തിന്റെയും മുനമ്പിൽ നിർത്തുന്നു. സിനിമയിൽ വില്ലൻ അവസാനം പരാജയപ്പെടുമെന്നത് ഒരു ആശ്വാസമാണ്. ഗൂഢാലോചനകൾ വിശ്വസിക്കുന്നവരും സമാനമായ ഒരു തൃപ്തി അനുഭവിക്കുന്നു—"മറ്റാർക്കും അറിയാത്ത വലിയൊരു സത്യം എനിക്കറിയാം" എന്ന തോന്നൽ അവർക്ക് നൽകുന്ന ആത്മവിശ്വാസം ചെറുതല്ല. പക്ഷേ, ഈ 'അറിവ്' പലപ്പോഴും അവരെ സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയും ലോകത്തോടുള്ള വിദ്വേഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സിനിമയുടെ ഇരുട്ടിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ നമുക്ക് ലഭിക്കുന്ന സുരക്ഷിതത്വം ജീവിതത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ലഭിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ദുരന്തം.

യഥാർത്ഥ ലോകം ഒരു സിനിമയെപ്പോലെ കൃത്യമായ തിരക്കഥയുള്ളതല്ല. ഇവിടെ കാര്യങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നത് പലപ്പോഴും വിവേകശൂന്യമായാണ്. ഒരു വലിയ ഗൂഢാലോചന നടത്തുന്നതിനേക്കാൾ വലിയ കാര്യമാണ് അത് രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കുക എന്നത്. എന്നാൽ മനുഷ്യർക്ക് ഒരിക്കലും രഹസ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്ന വസ്തുത ഗൂഢാലോചനക്കാർ മറന്നുപോകുന്നു. സത്യം അതിന്റെ പാതയിൽ പതുക്കെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, നുണകൾ അതിന്റെ ആവേശം കൊണ്ട് ലോകം മുഴുവൻ ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു. നാം കഥകളില്ലാതെ ജീവിക്കാൻ കഴിയാത്ത അസ്വസ്ഥരായ ആത്മാക്കളാണ് എന്നതാണ് ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാന കാരണം.

അവസാനമായി, സ്റ്റാൻലി കുബ്രിക് തന്റെ സിനിമകളിലൂടെ ചോദിച്ച അതേ ചോദ്യം നമുക്ക് മുന്നിലുണ്ട്: "യാഥാർത്ഥ്യം തന്നെ ഒരു നിർമ്മിതിയാണെങ്കിൽ നാം ആരെ വിശ്വസിക്കും?" നമ്മൾ വിശ്വസിക്കുന്ന ഗൂഢാലോചനകൾ പലപ്പോഴും നമ്മുടെ ഭയങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനമാണ്. അധികാരം സുതാര്യമല്ലാത്തടത്തോളം കാലം, നീതി നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നിടത്തോളം കാലം, പുതിയ കഥകൾ ജനിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും. സിനിമ അവസാനിക്കുമ്പോൾ വെളിച്ചം തെളിയും, എന്നാൽ ജീവിതത്തിൽ വെളിച്ചം തെളിയുമ്പോൾ നാം കാണുന്നത് കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ നിഴലുകളെ മാത്രമാണ്. ആ നിഴലുകളെ സത്യമെന്ന് വിശ്വസിച്ചു കൊണ്ട് നാം ഈ നാടകം തുടരുന്നു.

നിഴലുകളെ ഭയപ്പെടാനല്ല, മറിച്ച് ആ നിഴലുകൾ എവിടെ നിന്ന് വരുന്നു എന്ന് തിരിച്ചറിയാനാണ് നാം ശ്രമിക്കേണ്ടത്. സത്യം പലപ്പോഴും നമുക്ക് മുന്നിൽ തന്നെയുണ്ടാകും, പക്ഷേ അത് വിരസമായതുകൊണ്ട് നാം അത് കാണാതെ പോകുന്നു. സിനിമയുടെ മാന്ത്രിക ലോകത്ത് നിന്ന് പുറത്തുകടന്ന് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ വിരസതയെ അംഗീകരിക്കാൻ നാം തയ്യാറാകണം. അന്ന് മാത്രമേ ഈ ഗൂഢാലോചനകളുടെ ചങ്ങലകളിൽ നിന്ന് നമുക്ക് മോചനം ലഭിക്കൂ.

അതുവരെ, കുബ്രിക്കിന്റെ ക്യാമറ നമ്മെ നോക്കി ചിരിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും.